Nha chu là gì?
Nha chu (tiếng Anh: periodontium) là thuật ngữ dùng để chỉ toàn bộ các mô nâng đỡ và bảo vệ quanh răng, bao gồm: nướu (lợi), dây chằng nha chu, xê-măng chân răng và xương ổ răng. Những thành phần này phối hợp với nhau để giữ cho răng được ổn định trong xương hàm, đồng thời giúp hấp thụ lực nhai và duy trì chức năng ăn nhai bình thường.
Khi các mô nha chu bị vi khuẩn tấn công và viêm nhiễm, người bệnh có thể mắc phải các bệnh lý thuộc nhóm bệnh nha chu. Đây là nhóm bệnh lý phổ biến ở người trưởng thành, đặc biệt là ở người trung niên và cao tuổi. Bệnh diễn tiến âm thầm và mạn tính, khởi phát từ viêm nướu đơn thuần, sau đó tiến triển thành viêm nha chu – gây tiêu xương, tụt lợi và cuối cùng là mất răng (Kinane et al., 2017).
Phân loại bệnh lý nha chu
Bệnh nha chu được chia thành hai giai đoạn chính dựa trên mức độ tổn thương:
- Viêm nướu (gingivitis): Giai đoạn sớm, chỉ có hiện tượng viêm ở mô nướu, chưa gây mất bám dính hay tiêu xương. Nếu được điều trị kịp thời, tổn thương có thể phục hồi hoàn toàn.
- Viêm nha chu (periodontitis): Là giai đoạn tiến triển, vi khuẩn gây phá hủy dây chằng nha chu và xương ổ răng, tạo thành túi nha chu và làm lung lay răng. Nếu không điều trị, răng có thể rụng tự nhiên.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh nha chu là nguyên nhân hàng đầu gây mất răng ở người trưởng thành trên toàn cầu, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và sức khỏe toàn thân.
Túi nha chu là gì?
Túi nha chu (tiếng Anh: periodontal pocket) là khoảng cách bất thường được hình thành giữa răng và mô nướu do sự phá hủy của tổ chức nâng đỡ quanh răng, bao gồm dây chằng nha chu và xương ổ răng. Bình thường, khe nướu quanh răng sâu khoảng 1–3 mm và không gây đau. Khi bị viêm nha chu, vi khuẩn tích tụ ở bề mặt chân răng gây viêm và phá hủy mô liên kết, dẫn đến hình thành túi sâu hơn gọi là túi nha chu. Túi càng sâu thì mức độ phá hủy mô nha chu càng nghiêm trọng.
Các túi nha chu là một dấu hiệu đặc trưng để phân biệt bệnh viêm nha chu với viêm nướu thông thường. Không giống như viêm nướu chỉ gây viêm ở bề mặt mô mềm, viêm nha chu và túi nha chu phản ánh tình trạng tiến triển hơn, thường đi kèm với tiêu xương và nguy cơ mất răng nếu không được điều trị đúng cách (Page & Kornman, 1997).
Nguyên nhân hình thành túi nha chu
Nguyên nhân chính gây hình thành túi nha chu là sự tích tụ mảng bám vi khuẩn (plaque) và vôi răng tại vùng cổ răng. Các vi khuẩn này giải phóng độc tố, kích thích phản ứng viêm mạn tính và làm suy giảm khả năng bám dính của mô nha chu. Một số yếu tố nguy cơ thúc đẩy sự hình thành túi nha chu bao gồm:
- Vệ sinh răng miệng kém
- Hút thuốc lá kéo dài
- Bệnh lý toàn thân như tiểu đường
- Yếu tố di truyền
- Stress và thói quen nghiến răng
Theo Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ (ADA), các yếu tố này không chỉ làm tăng nguy cơ hình thành túi nha chu mà còn làm quá trình viêm tiến triển nhanh và khó kiểm soát hơn.
Nguyên nhân hình thành túi nha chu
Túi nha chu hình thành chủ yếu do viêm nhiễm mạn tính trong các mô nâng đỡ quanh răng, gây ra bởi sự tích tụ và hoạt động của vi khuẩn. Đây là hậu quả trực tiếp của bệnh viêm nha chu tiến triển, với nguyên nhân cụ thể bao gồm:
1. Mảng bám vi khuẩn và vôi răng
Mảng bám (plaque) là lớp màng sinh học mềm chứa hàng triệu vi khuẩn, tích tụ trên bề mặt răng và dưới nướu nếu không được làm sạch thường xuyên. Các vi khuẩn kỵ khí trong mảng bám sản sinh độc tố và enzyme gây viêm, làm tổn thương mô nướu và phá hủy cấu trúc nâng đỡ quanh răng.
Khi mảng bám khoáng hóa, chúng trở thành vôi răng (calculus), bám chắc vào chân răng, đặc biệt là ở vùng dưới nướu – nơi bàn chải không thể làm sạch hiệu quả. Vôi răng là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn tiếp tục sinh sôi và thúc đẩy quá trình viêm tiến triển, từ đó hình thành túi nha chu.
Một nghiên cứu của Socransky và cộng sự (1998) chỉ ra rằng các chủng vi khuẩn như Porphyromonas gingivalis, Tannerella forsythia và Treponema denticola đóng vai trò chính trong tiến trình phát triển của túi nha chu.
2. Phản ứng miễn dịch và yếu tố toàn thân
Cơ thể phản ứng với vi khuẩn bằng cách kích hoạt hệ miễn dịch, giải phóng các chất trung gian gây viêm như cytokine, prostaglandin và enzyme phân giải mô liên kết (matrix metalloproteinase – MMPs). Tuy nhiên, phản ứng viêm quá mức hoặc kéo dài có thể dẫn đến tổn thương mô nha chu, làm mất bám dính giữa nướu và răng, từ đó hình thành túi nha chu.
Ngoài ra, các yếu tố nguy cơ toàn thân cũng làm tăng khả năng hình thành túi nha chu, bao gồm:
- Tiểu đường: Gây suy giảm miễn dịch và tăng phản ứng viêm, làm viêm nha chu tiến triển nhanh hơn (Preshaw et al., 2012).
- Hút thuốc lá: Làm giảm lưu lượng máu đến mô nha chu và làm rối loạn chức năng miễn dịch.
- Căng thẳng tâm lý: Ảnh hưởng đến hệ miễn dịch và khả năng kiểm soát viêm.
- Yếu tố di truyền: Một số cá nhân có khuynh hướng di truyền dễ mắc bệnh nha chu.
- Thay đổi nội tiết: Ở phụ nữ mang thai hoặc tiền mãn kinh, sự thay đổi hormone có thể làm mô nướu nhạy cảm hơn với vi khuẩn.
Nguồn tham khảo:
- Dr. Care Implant Clinic (N.d.). Bệnh viêm nha chu: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị Retrieved from https://drcareimplant.com/benh-viem-nha-chu-nguyen-nhan-trieu-chung-va-cach-dieu-tri-91
- Dr. Care Implant Clinic (N.d.). Viêm lợi là gì? Dấu hiệu nhận biết viêm nướu răng sớm và cách phòng ngừa Retrieved from https://drcareimplant.com/nhan-biet-dau-hieu-viem-nuou-rang-som-va-cach-phong-ngua-200
- Page, R. C., & Kornman, K. S. (1997). The pathogenesis of human periodontitis: an introduction. Periodontology 2000, 14(1), 9–11.
- Preshaw, P. M., Alba, A. L., Herrera, D., Jepsen, S., Konstantinidis, A., Makrilakis, K., & Taylor, R. (2012). Periodontitis and diabetes: a two-way relationship. Diabetologia, 55(1), 21–31.
- Kinane, D. F., Stathopoulou, P. G., & Papapanou, P. N. (2017). Periodontal diseases. Nature Reviews Disease Primers, 3, 17038.
